SİSTEMİK ET MUAYENESİ AŞAMALARINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

Sistematik et muayenesini sırası ve her aşamasında dikkat ettiğimiz unsurlar :

Et muayenesinin önemini aşağıda belirtildiği şekilde 3 başlık altında özetleyebiliriz.

1) İnsan ve hayvan sağlığı açısından önemli zoonotik hastalıkların (bakteriyel, viral, paraziter, BSE gibi) tespit edilerek, gerekli önlemlerin alınmasını sağlamak.

2) İnsan tüketimine uygun olmayan etlerin tespit edilmesi (kalıntı ve kontaminant içeren etler, kaşektik etler, vb.)

3) Etlerin sınıflandırılması ve tüketici haklarının korunması (Tür, cins, cinsiyet, düşük değerli etler, vb.)

· Kasaplık sığırlarda et muayenesini yaşa bağlı olarak (altı haftalıktan küçük ve altı haftalıktan büyük) 2 grupta ele alınır.

· Kasaplık sığırlarda toplam kan hacmi her 100 kg canlı ağırlık için 6.4-8.2 litre arasında değişmektedir. Ancak en iyi kesim yöntemlerinde dahi kanın tamamı akıtılmamaktadır. Sığırlarda vücut ağırlığının 1/12’si, koyunda 1/13’ü, domuzda 1/22’si, kanatlılarda 1/10-1/40’ı, tavşanda 1/20’si kandır.

· Kanın muayenesinde rengi, pıhtılaşma özelliği ve yabancı maddelerin bulunup bulunmadığına bakılır. Kandaki önemli değişiklik halleri, kanın çay kıvamında, koyu siyah renkte ve pıhtılaşmayan özellikte olmasına antraks hastalığında, açık renkli ve akışkanlığının artmasına anemide, yine kanın hiç pıhtılaşmaması ya da çok az pıhtılaşması ve renginin siyah, kırmızıya dönüşmesi haline septisemik hastalıklarda rastlanır.

· Derinin muayenesiyle; kanın akıtılma derecesi, ekto parazitler, apse, çiçek lezyonları, şap vezkülleri, melanoz, agoni veya öldükten sonra kesimin tespiti yapılır. Derinin iç yüzünün fazla kanlı olması hayvanın agoni halinde veya ölümden sonra kesildiğini gösterir.

· Başın muayenesiyle; öncelikle baş derisi ayrılır. Dil alt çeneden ayrılarak dışarı alınır ve ağız boşluğu lenf yumruları dışarı çıkarılır. Masseter kasları (iç ve dış) ve dil C. bovis yönünden muayene edilir.Diş etlerinin ve ağız mukozasının renginin açılması ve sarıya dönüşmesi anemi ve ikterus yönünden muayene edilir. Tek tırnaklı hayvanlarda baş uzunluğuna ikiye bölündükten sonra burun boşluğu, sinuslar, larenks, trachea ruam yönünden kontrol edilir.

· Baş lenf yumruları (L. mandibularis, Lnn. Retropharygici medialis ve lateralis, Lnn. parotis) muayene edilir. Şüpheli durum mevcut ise beyin kuduz, BSE ve melanose yönünden incelenir.

· Akciğerin muayenesi; inspeksiyon sonrası palpasyon ile kontrol edilir (paraziter odaklar (metastrongylus), apseleşmeler, melanose, derenler vb.).Pneumoni ve tüberküloz yönünden kıvam, yangı ve renk değişimleri incelenir. Lobların alt 1/3’üne kesit atılarak kanama durumu kontrol edilir.

· Oesaphagus muayenesi; tıkanma, yırtılma, cycticercus bovis, hypoderma lineatum, sarcosporidiler yönünden incelenir.

· Pericard ve kalbin muayenesi; kalbin muayenesi için her iki ventrikülden geçecek ve aradaki bölmeyi açacak şekilde uzunluğuna bir kesit yapılır. Kalbin içerisindeki kan muayene edilir. Daha sonra kulakcıklar kalp ucuna kadar kesilerek kalbin tamamı incelenir.Perikard longitudinal bir kesitle üst bağlantı yerine kadar açılarak fibrin ve/veya apse birikintilerinin varlığı ile pericardidis traumatica`ya bağlı fibröz büyümeler ve seroza tüberkülozu yönünden muayene edilir.Endokarditis, dejenerasyon, hemorajiler, sistiserk ve kist hidatikler analiz edilir. Septisemide kalp kası lapamsı halde, 6 aylığa kadar olan danalarda şap lezyonları, kanama derecesi saptanması.

· Diyaframın muayenesi; diyaframın her iki tarafı sistiserk (diyaframa kasları pleura ve peritondan ayrılmalı) ve tuberküloz (incili) yönünden muayene edilir.

· Karaciğerin muayenesi; insizyon ile karaciğer kelebeklerini varlığı (F. hepatica, F. gigantica, D. dendriticum) incelenir.Palpasyonda siroz, sertleşmeler gibi konzistens değişiklikleri saptanır.Safra kesesi ise dışarıdaki yangısal değişiklikler ve kalınlaşmalar ile içeriğinde yabancı madde varlığı yönünden muayene edilir.Safra kesesi bakteriyolojik et muayenesi açısından büyük önem taşır, muayenenin sonuna kadar uzaklaştırılmamalıdır.

· Mide ve bağırsakların muayenesi; mezenteriyal lenf yumruları,damarların doluluk durumu, tüberküloz, yangısal bozukluklar ve paraziter invazyonların varlığı aranır ve dikkatle incelenir. Başta tüberküloz olmak üzere infeksiyon hastalıkların saptanmasında karın ve bağırsak bölgesine lokalize olan Lc. coeliacum, Lc. mesentericum craniale ve Lc. mesentericum caudalenin oluşturduğu lenf yumruları insize edilerek muayene edilir.

· Dalağın muayenesi; rengi, görünümü, kıvamı, kenarlarının incelik kalınlığı ile tümoral oluşumlar incelenir. Antraks’ta dalak büyür, çmur kıvamında, katran renginde olur ve pelte kıvamdadır.Tüberkulozda, tüm septisemilerde, löykozda, salmonellozda dalakta bozukluklar görülür.

· Böbrekler ve idrar kesesi muayenesi; böbrekler yağı ve kapsülü alındıktan sonra muayene edilir.Özellikle tüberküloz ve salmonellozda böbrekler üzerinde peteşiler, milier odaklar ve nekroz görülür.İdrar kesesinde kan görülmesi antraks, idrar yolu iltihabı vb. sebeplere bağlanabilir.

· Ürogenital sistemin muayenesi; uterus inspekte ve ensize edilir.Longitidunal kesit ile iç kısmında endometritis, pyometra, retentio secundinarum, tüberküloz, brucella yönünden incelenir. Dişi hayvanlarda uterus, erkek hayvanlarda ise insan gıdası olarak tüketilebilen testisler enine bir kesitle açılarak tüberküloz ve yangısal bozukluklar yönünden muayene edilmelidir. Meme ve lenf yumruları incelenerek inspekte ve insizyonlar yapılarak tramvalar, yangılar, tüberküloz, aktinomikoz varlığı araştırılır.

· Karkasın muayenesi; kemiklerde kırıklar, renk farklılığı, aktinomikoz ile eklemlerde yangı ve şişlikler incelenir.Karkasın genel kondisyonu, besi durumu özellikle yağ dokusu, renk değişiklikleri (patolojik veya fizyolojik sarılık) ve konzistens yönünden muayene edilir. Buna ilaveten, bağ dokusu, diyafram, kemik, eklemler, karın ve göğüs boşluğu, pleura ve periton ile generalize infeksiyonlar yönünden et lenf yumruları muayene edilir. Ayrıca karkasın genel yapısı, rengi, kanın akıtılma durumu, kokusu, apse ve tümör gibi patolojik durumlar yönünden muayene edilir. Göğüs ve karın boşluğu sıvı toplanması, anormal koku, yangı, apse ve tüberküloz yönünden muayene edilmelidir.

· Erkek ve dişi ayırımında ise; erkeğin boyun kasları ve aşil tendosu daha gelişmiştir. Dişinin ise daha az gelişmiştir.Etin rengi , danalarda kırmızı, öküz ve boğalarda koyu kırmızıdır.Dişilerde et rengi soluktur.Yağ rengi öküzlerde beyaz -sarı , boğalarda ise beyazdır.Dişilerde yağ rengi limon sarısı rengindedir. M. Gracilis kasının kesit yüzü erkeklerde üçgen görünümünde iken dişilerde fasulye veya yarım ay şeklindedir symphisis pelvisin erkeklerde görünümü hafif açı oluşturuyorken dişilerde ise daha düzdür.Tuberculum pubicum, erkeklerde büyük ve fazla gelişmişken dişilerde ince ve yassıdır.Musculus bulbocavernosus erkeklerde varken dişilerde yoktur.Pelvis boşluğu erkeklerde daha darken dişilerde daha geniştir.