RUMİNANTLARDA KETOZİS

Ketozis kanda keton cisimciklerinin bolca bulunması durumudur ve açlık, perhiz ve yoğun kas kullanımı gibi sebeplerden vücudun enerji ihtiyacını karşılamak için karbonhidrat ve ihtiyaç fazlası proteinli gıdaların sindirimiyle oluşan kanda glukoz yerine, yağ içeren gıdaların sindirilmesi veya vücudun yağ stoklarının birazının keton cisimciklerine dönüştürülmesi sonucu oluşan normal fizyolojik durumdur.Ketozis 4 formda görülür:

1. Rasyonda karbonhidrat miktarının azlığına bağlı “primer ketozis”

2. Rasyonun ketojenik özellikte olmasıyla şekillenen “alimenter ketozis”

3. Lipojenik özellikte rasyon verilmesi ile ortaya çıkan “spontan ketozis”

4. Diğer hastalıkların seyri sırasında ortaya çıkan “sekonder ketozis”

Etiyolojisi:Hayvanın yüksek verimli ve süt ineği olması sebepleri arasındadır. Karbonhidrattan fakir rasyonlarla beslemede görülür. Uzun süreli açlık,kobalt ve fosfor eksikliğinde görülür. Bazın infeksiyöz hastalıkların seyrinde görülebilir. Laktasyonun erken dönemi (ilk 4 hafta) inekler için ketozis riskini oluşturur. Buzağılamadan sonraki üç haftalık periyot ketozis için en önemli kritik dönemdir. Gebeliğin ileri safhasında, ineğin iştahının en düşük olduğu ve yavrunun büyümesinin ve enerji ihtiyacının doruk noktaya çıktığı dönemde ketozis riski yüksektir.Vücuttaki yağ büyük miktarlarda enerji açığını kapatmak için kullanıldığında, yağ karaciğerde olması gerekenden daha hızlı metabolize edilir. Bu durumun gerçekleşmesi ile aşırı keton üretimi ve kullanımı ketozisi doğurur.

Klinik bulguları: Hastalık başlıca 2 form gösterir.Bunlar; sindirim formu ve sinir formudur. Sindirim formunda iştah ve süt veriminde belirgin bir azalma, belirgin derecede zayıflama, rumen hareketlerinde ve dışkı miktarında azalma görülürken; Sinirsel formda hipereksitasyon, diş gıcırdatma, boş çiğneme hareketleri ve yemliğe saldırma gibi anormal davranışlara ilişkin bulgular tespit edilir. Orta şiddette tremor, bazen tetani, inkoordinasyon, insan ve cansız maddelere agresif davranabilme, başı dayama, dönme, körlük, amaçsız dolaşma, çiğneme hareketleri ve salivasyon görülür. Nefes ve sütte aseton kokusu vardır.

Karaciğerde yağlanma hastalığın önemli komplikasyonlarından biridir.

Tedavi: Tedavide üç seçenek esastır. Bunlar:

· Glikoz tedavisi.

· Hormon uygulama.

· Karışık ilaçla uygulanan miks sağaltım.

1. Kan glukozu yükseltmek için 500ml %50’lik veya 0.75-1 lt %30’luk Desktroz serumu uygulanmalı. Bu uygulama sonrası ketozis devam ederse sekonder ketozis göz önüne alınıp %5’lik Desktroz serumu uygulanmalıdır.

2. İlk gün günde 2 kez 225 g. sonra ki 2 gün ise 110 g propilen glikol ya da gliserin içirilmelidir. Co eksikliğisığırlarda ketozis hastalığının tedavisi olduğu bölgelerde propilen glikolinide 100mg Co içirilmelidir.

3. Deksamethason 10-20 mg uygulanmalıdır. Ketozisin seyrine göre 2-3 gün sonra tekrarlanabilir.

4. İştah açıcı tonik ilaçlar kullanılabilir.

5. Kronik olgularda lipolizi önlemek için 12g niasin kullanılabilir.

6. Keton cisimciklerinin oluşumunu engellemek için L-karnitin 1 g parenteral uygulanabilir.

7. Propiyonik asidin glukoza dönüşümünde rol oynması amacı ile Vit. B12 kullabılabilir.

Koruma:

• Rasyonun düzeltilmesi gerekmektedir.

• Laktasyonun ilk döneminde hayvanların verilecek rasyona yavaş yavaş alıştırılması gerekir.

• Kuru dönemde ineklerin hareket etmeleri sağlanmalıdır.

• Doğuma 6-8 hafta kala günde 110 g. sodyum propionat ya da 150 ml

propilen glikol verilebilir.

• Sürü probleminde rasyonda kuru ot oranını arttırılması, silajın ise sınırlandırılması yoluna gidilir.

• İyi kalitede kuru yonca ve kuru çayır otu yeterli miktarda verilmelidir.

• Doğumdan önce hayvanlar aşırı derecede yağlandırılmamalıdır.

• Laktasyonun başlarında butirik asit ketojenik yemleri yedirmekten kaçınılmalıdır.

#ketozis #sürüproblemi #ketoncisimcikleri