NEONATAL BUZAĞILARDA SIVI REPLASMANI

İshal , buzağılarda sıvı ve elektrolit kaybına yol açtığı için önemli hastalıklar arasında yer alır. İshalli buzağılarda şiddeti ve süresine bağlı olarak farklı derecelerde dehidrasyon gelişir. Bu dehidrasyonlarda , hipovolemik şok ,azotemi ,ekstraselluler sıvıdan bikarbonat ve elektrolitlerin ( Na , K, Cl ) kaybı gibi bazı fizyolojik ve metabolik bozukluklar meydana gelir.

Dehidre hayvanlarda oral alımı tekrar kazanana kadar sıvı takviyesi yapılmalıdır.Bu amaç için farklı kompozisyonlardaki elektrolit solüsyonlar oral veya parenteral devam edilmelidir.Sıvıları uygulama yolu dehidrasyon derecesine ve emme refleksinin olup olmamasına göre tercih edilir.(1)

Dehidre olupta şokta olmayan hayvanlar 4 saatte rehidre duruma getirilmelidir ;

– Sıvı verilme hızı 1,5-3,0 ml/kg/saat (40-60 ml/kg/gün) olmalıdır.

Şok tablosu gelişmiş ise ;

– Sıvı verilme hızı 3,5-4,0 ml/kg/saat (90 ml/kg/gün) artırılabilir. Günlük sıvı ihtiyacı 40-60 ml/kg (ortalama 50 ml/kg)’dır, bu miktar sıvı kaybına eklenerek 24 saat boyunca verilmelidir.

Oral Sıvı Sağaltımı

Oral sıvı sağaltımı enerji ve elektrolitleri kapsar. Hasta olduğu halde emme refleksi yerinde olanlarda kullanımı endikedir.Fiyatını düşük oluşu, kolay uygulanması ,riskten yoksun oluşu ve etkinliği nedeniyle yararlanılır. Oral rehidrasyon çözeltiler(10kg=1 litre) erken verildiğinde etkilidir ve 6-8 saat sonra tekrarlamak gerekir. Dehidrasyon oranının canlı ağırlığın %8'ini aşmadığı ishal olgularında oral rehidrasyon çözeltileri etkilidir. Ancak dışkı ph değeri asit nitelikte ve dışkılarında glikoz mevcut buzağılarda oral rehidrasyon içecekleri kullanılmaz.Mide ve bağırsakta ileus olgularında oral sıvı sağaltımı kullanılmaz. Sistemik asidozun derecesine {pH, TC02 veya HC03) ve elektrolit kaybının şiddetine göre sıvı seçilir. Oral rehidrasyon sıvısının seçilmesinde sıvının , osmalaritesi ,içeriği ve ph’ına bakılır.(2)

Vücut sıvılarının osmolaritesi yaklaşık olarak 290 mosm/L’dir. Bu yüzden hipertonik oral rehidrasyon sıvılarının kullanılması şüphelidir çünkü villus atrofisi oluşturan durumlarda dikkatli kullanılması gerekir. Oral rehidrasyon sıvıları glikoz ve glisin içermelidir.Glikoz ne kadar yüksekse ekstrasellüler sıvı ve plazma artışı o kadar fazla olmalıdır. Glisin, bozulan nitrojen dengesinin düzeltilmesinde rol oynar. Oral rehidrasyon sıvısında 90mmol/L Na olmalıdır. Hipokalemi gelişen olgularda K ilavesi ( 10-20 mmol/L ) olmalıdır. Sıvının içinde 80 mmol/Lbikarbonat içermesi depresyona ve asidoza iyi gelir.

Paranteral Sıvı Sağaltımı

Oral rehidrasyon sağaltımının sınırları bellidir. Belirgin derecede hipovolemi şekillenmiş asidotik buzağılarda uzun süreli enfüzyon sağaltımı zorunludur. Damar içi sıvı uygulaması yapıldıktan sonra kendi başına içebiliyor ise ,oral rehidrasyon içecekleri ile sağaltıma devam edilir.Organizmada sıvı ; hücre içi ,hücrelerarası ve hücre dışı arasında dağılmış halde bulunur. Organizmada sıvı dengesi hücre dışı sıvı ozmotik dengesi ile ilişkilidir.Hücre dışı sıvı kaybı sonucunda hem su hemde sodyum iyon kaybı gerçekleşir.Paranteral sıvı sağaltımı organizmadan kaybolan sıvı miktarı ve günlük idrar miktarı ölçülerek yapılır .

Yeni doğmuş bir buzağıda canlı ağırlığın yaklaşık % 75-85'i sıvıdır. Bu sıvının %50'si hücre içi, geriye kalan %50'si hücre dışı boşluklara dağılmıştır (İntravazal boşluk = Plazma % 7 + İnterstitial boşluk % 17). Canlı ağırlık 40 kg kabul edildiğinde %80 sıvı oranı yaklaşık 32 litreye eşdeğerdir. 32 litrenin %50'si yaklaşık 16 litre hücre içi sıvı, diğer 16 litresi de hücre dışı sıvıdır. Canlı ağırlığın %5'ini ishal nedeniyle kaybeden yeni doğmuş 40 kg canlı ağırlığa sahip buzağıda sıvı kaybı 2.0 litre ve %10'nunu kaybeden buzağıda 4.0 litre kadardır. Kaybolan bu sıvı miktarı oral veya parenteral sıvı sağaltımı ile yerine ·konmak zorundadır. Ancak yararlanılacak sıvı elektrolit çözeltilerinin seçimi, asit-baz denge (ph, BE, TC02, HC03, SID) ve elektrolit değerlerinin (Na\ K\ Cr) ölçümü ile mümkündür.(2)

İzotonik sıvı sağaltımı (elektrolitler: sodyum 144 mmol/L, bikarbonat 35 mmol/L, potasyum 4 mmol/L, klor 113 mmol/L) verilir. Bu şekilde 1-2 aylık ishalli, metabolik asidoz şekillenmiş buzağılara 36-48 saat içinde 6-10 litre kadar parenteral sıvı sağaltımı gerekir. Bu tür parenteral sıvı uygulaması en az üç gün süre ile kulak venine damar yolu yerleştirilerek yapılır.Bikarbonat kaybının hesaplanmasında :

BE değeri biliniyorsa , HCO3gr =(0,3)/(0,6) . Vücut ağırlığı. Baz açığı / 12 ‘ dir.

BE değeri bilinmiyorsa , % 5-7 dehidrasyon = 0,5 x Vücut Ağırlığı

% 8-10 dehidrasyon = 0,8 x Vücut Ağırlığı

% 10 üzeri dehidrasyon = 1,0 x Vücut Ağırlığı hesabı kullanılır.

Potasyum kaybının hesaplanmasında : K (gr) = 0,3 . Vücut ağırlığı . K açığı /16 dır. Bu hesaplamalara göre HCO3 ve K eksiklikleri tamamlanır.

#buzağısağlığı #neonatalsağaltımı #sıvıreplasmanı #dehidre